کشور افغانستان به دلیل هم مرز بودن و داشتن مشترکات فرهنگی، دینی و زبانی با ایران، پتانسیل بالایی برای صادرات محصولات ایرانی را دارد. از طرف دیگر، بعد از روی کار آمدن دولت جدید این کشور، روابط ایران با افغانستان روز به روز نزدیکتر شده است که این امر میتواند زمینه صادرات امنتری را نسبت به گذشته فراهم کند.
کشور افغانستان از نظر اقلیمی خشک و کم آب است و دسترسی آن به آب های آزاد محدود میباشد و از این جهت تولید انواع محصولات خوراکی و غذایی در این کشور بسیار کم است و دولت این کشور برای تامین نیازهای خود اقدام به واردات این کالاها میکند. این عامل از دیگر دلایل مهمی است که سبب افزایش تجارت ایران با افغانستان شده است.
در این مقاله سعی شده است که ابعاد مختلف صادرات محصولات ایرانی به افغانستان مورد بررسی قرار گیرد. اگر به دنبال صادرات به کشور افغانستان هستید پیشنهاد میکنیم تا انتهای این مطلب همراه ما باشید.
بررسی آمار صادرات ایران به افغانستان
طبق دادههای آماری سایت ITC و گمرک جمهوری اسلامی ایران، ایران در سال 2023 صادراتی به ارزش 1.897 میلیارد دلار به کشور افغانستان داشته است. نمودار صادرات ایران به این کشور به صورت سالانه از سال 2020، در تصویر زیر قابل مشاهده است.
در سال 1402، کدام محصولات بیشترین صادرات را به افغانستان داشتهاند؟
طبق آمار منتشر شده توسط گمرک ایران، لیست 10 محصول صادراتی برتر به افغانستان به شرح جدول زیر است:
| ردیف | سرفصل تعرفه | شرح تعرفه | ارزش دلاری | سهم از کل صادرات (٪) | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 27 | سوختهای معدنی، روغنهای معدنی و محصولات حاصل از تقطیر آنها؛ مواد قیری؛ مومهای معدنی | 459,901,466 | 24% | |
| 2 | 39 | مواد پلاستیکی و اشیا ساخته شده از این مواد | 184,981,275 | 10% | |
| 3 | 72 | چدن، آهن و فولاد | 153,319,622 | 8% | |
| 4 | 7 | سبزیجات، نباتات، ریشه و غدههای زیرخاکی خوراکی | 100,692,150 | 5% | |
| 5 | 4 | شیر و محصولات لبنی؛ تخم پرندگان؛عسل طبیعی؛ محصولات خوراکی که منشا حیوانی دارند | 94,780,896 | 5% | |
| 6 | 29 | محصولات شیمیایی آلی | 73,129,672 | 4% | |
| 7 | 57 | فرش و سایر کفپوشها از مواد نسجی | 63,465,455 | 3% | |
| 8 | 8 | میوههای خوراکی؛ پوست مرکبات یا پوست خربزه و همانند | 60,975,544 | 3% | |
| 9 | 17 | قند و شکر و شیرینی | 45,569,293 | 2% | |
| 10 | 85 | ماشینآلات و دستگاههای برقی و قطعات آنها؛ دستگاههای ضبط و پخش صوت | 44,305,355 | 2% | |
| جمع | 1,281,120,728 | 68% | |||
فهرست کامل محصولات صادراتی ایران به افغانستان در فایل اکسل زیر قابل دسترسی است.
صادرات ایران به افغانستان در سال 1402- آمار گمرک ایران
اگر به دنبال صادرات محصولات ایرانی به کشور افغانستان هستید، پیشنهاد میشود حتما این آمار را به دقت بررسی کنید تا بتوانید کالای مناسب برای بازار افغانستان را انتخاب نمایید.
گمرکهای مشترک ایران با افغانستان
صادرات و واردات با افغانستان به صورت «ترانشیپمنت» انجام میشود، بدین ترتیب که کامیونهای ایرانی بار خود را در مرز تخلیه و کامیونهای افغان آن را برای رسیدن به مقصد حمل میکنند. ایران ۳ گمرک مشترک با افغانستان دارد که به شرح زیر است:
گمرک ماهیرود- ابونصر فراهی
استان خراسانجنوبی ۳۳۱ کیلومتر مرز مشترک با کشور افغانستان دارد و ولایت فراه و گمرک ابونصر فراهی در افغانستان هم مرز با شهرستان سربیشه در خراسانجنوبی است که به عنوان سومین معبر رسمی ایران با کشور افغانستان شناخته میشود.
این گمرک از اهمیت ویژهای در مبادلات ایران و افغانستان به ویژه در صادرات محمولهها و مشتقات نفتی، موادغذایی و مصالح ساختمانی برخوردار است.
براساس آمار گمرک ایران، در سال 1402 میزان 820 هزارتن کالا به ارزش 64 میلیون دلار از طریق گمرک ماهیرود به کشور افغانستان صادر شده است.
گمرک دوغارون- اسلام قلعه
گمرک دوغارون در فاصله ۱۸ کیلومتری تایباد و مرکز این شهرستان نیز در فاصله ۲۲۵ کیلومتری جنوب شرقی مشهد واقع شده است. خراسان رضوی از سمت شرق ۳۰۲ کیلومتر مرز مشترک با افغانستان دارد. شهرستانهای «تربتجام، تایباد و خواف» این استان در جوار مرز مشترک با افغانستان قرار دارند.
یکی از ویژگیهای مهم گمرک دوغارون، نزدیکی به شهر هرات که مرکز مبادلات تجاری و فعالیتهای اقتصادی کشور افغانستان است میباشد. بازار هرات یکی از اصلیترین و مهمترین بازارهای کشور افغانستان است و در فاصله حدودا 120 کیلومتری از این گمرک واقع شده است. نکته مهم دیگر این است که مسیر جادهای گمرک دوغارون تا هرات آسفالته و هموار است و از امنیت خوبی برخوردار است و از طرف دیگر شهر هرات در مسیر حمل کالا به قندهار، کابل و شمال افغانستان قرار دارد. همچنین از هرات به عنوان مسیر حمل کالا به کویته و پاکستان استفاده میشود و همین موضوعات باعث شده است که گمرک دوغارون به یکی از 5 گمرک اصلی کشور با حجم صادرات و واردات بالا تبدیل شود.
براساس آمار گمرک ایران، در سال 1402 میزان 455 هزارتن کالا به ارزش 145 میلیون دلار از طریق گمرک دوغارون به کشور افغانستان صادر شده است.
گمرک میلک- نیمروز
پایانه مرزی میلک در محدوده شهرستان هیرمند، در نزدیکی روستای میلک و در فاصله ۲۶۱ کیلومتری زاهدان، در جوار رودخانه مرزی مشترک پریان و در نزدیکی شهر زرنج، مرکز ولایت نیمروز افغانستان، قرار دارد. این گمرگ براساس مصوبه شورای عالی امنیت ملی در سال ۸۴ در زمینی به مساحت ۱۲.۵ هکتار، با هدف توسعه حمل مسافر و ترانزیت کالا در جنوب شرق کشور و توسعه مبادلات منطقهای، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایجاد شده است.
گمرک میلک بیشتر در زمینه ترانزیت کالاهای خارجی فعال است و درواقع گذرگاهی برای عبور کالاهایی است که از مبدأ دیگر کشورها به مقصد کشور افغانستان حرکت میکنند.
براساس آمار گمرک ایران، در سال 1402 میزان 4 هزارتن کالا به ارزش 2 میلیون دلار از طریق گمرک میلک به کشور افغانستان صادر شده است.
روشهای حمل کالاهای صادراتی به افغانستان
یکی از پارامترهایی که مستقیما روی سود ناشی از صادرات تأثیر میگذارد، انتخاب روش حمل مناسب، ایمن و ارزان است. شما باید برای صادرات کالای خود به تمام روشهای حمل ممکن اشراف داشته باشید تا بتوانید در انتخاب خود دقیق و بهینه عمل کنید. در این قسمت از مقاله به تشریح روشهای حمل کالا به افغانستان میپردازیم.
حمل بار جادهای؛ بهترین روش ارسال بار به افغانستان
به دلیل وجود مرزهای مشترک ایران با افغانستان و توسعه راههای جادهای میان این دو کشور، حمل بار جادهای به افغانستان یکی از بهترین و در دسترسترین روشهای حمل باربه این کشور محسوب میشود. البته شما باید مواردی مانند نوع بار، اهمیت زمان رسیدن بار به مقصد، امنیت جادهها و… را نیز درنظر بگیرید. حمل و نقل جادهای میان ایران و افغانستان معمولا از طریق مرزهای زیر صورت میگیرد:
• مسیر تایباد- هرات: این مسیر از شهر مشهد در ایران و شهر هرات در افغانستان میگذرد.
• مسیر زاهدان – قندهار: این مسیر از شهر زاهدان در شرق ایران و سپس به سمت شهر قندهار در افغانستان ادامه مییابد. معمولا از این مسیر برای حمل بارهای سنگین استفاده میشود.
• مسیر میلک – مزار شریف: این مسیر نیز از شهرهای میلک در ایران و مزارشریف در افغانستان گذر میکند.
همانطور که در قسمت قبل اشاره کردیم، گذرگاههای مرزی دیگری نیز با افغانستان وجود دارد اما موارد فوق، مرسومترین جادههای مرزی هستند که ایران را به افغانستان متصل میکنند.
حمل بار دریایی به افغانستان
برای حمل بارهای بزرگ و حجیم که امکان ارسال آنها با کامیون و تریلی وجود ندارد، حمل با کشتی بهترین گزینه ممکن است. با توجه به اینکه کشور افغانستان دسترسی مستقیم به آبهای آزاد ندارد، ممکن است تصور کنید که امکان حمل و نقل دریایی به این کشور وجود ندارد. اما محمولهها میتوانند به وسیله کشتی وارد بنادر همجوار افغانستان شوند و سپس از طریق جاده یا راه آهن به مقصد نهایی در افغانستان منتقل شوند.
اتصالات دریایی افغانستان به دریای عرب و دریای هند از طریق بنادر پاکستان و ایران صورت میگیرد. بنادر معروفی مانند بندرعباس و چابهار در ایران و کراچی و گوادر در پاکستان میتوانند به عنوان نقاط حمل و نقل بار دریایی به افغانستان استفاده شوند. بعد از ورود محمولهها به بنادر فوق، کالا باید توسط حمل و نقل جادهای یا راه آهن به مقصد در افغانستان منتقل شود. با توجه به شرایط و محدودیتهای مربوط به حمل بار دریایی به افغانستان، توصیه ما این است که از ارائهدهندگان خدمات حمل و نقل بینالمللی خود مشاوره کامل دریافت کنید و از قوانین و آییننامههای گمرکی در افغانستان پیش از ارسال کالا به طور کامل آگاه شوید.
ارسال کالا با قطار به افغانستان
به دلیل وجود خطوط راه آهن و ریلی میان ایران و افغانستان، امکان حمل و نقل ریلی نیز میان این دو کشور فراهم شده است. خط راهآهن خراسان به مزار شریف در حال حاضر فعال است و شما میتوانید از این طریق کالای خود را با قطار به افغانستان صادر کنید.
مبدأ خط راهآهن خراسان-مزارشریف شهر “تربت جام” در استان خراسان رضوی و مقصد آن شهر مزار شریف (شهر مرکزی ولایت بلخ در افغانستان) است. این خط راهآهن که در سال ۲۰۱۱ افتتاح شد، به عنوان یک مسیر حملونقل مهم و اقتصادی میان ایران و افغانستان شناخته میشود. از این خط راهآهن علاوه بر حمل بار، برای جابجایی مسافران نیز استفاده میشود.
حمل هوایی به افغانستان
جهت ارسال هوایی کالای صادراتی به افغانستان، باید کالا را از طریق کارگو به فرودگاه کابل ارسال کنید. قسمت بزرگی از بار تجاری که در حال حاضر از طریق کارگو به کابل صادر میشود، شامل مواد غذایی مانند زعفران و خشکبار و فرش دستباف، لوازم منزل و صنایعدستی است.
قوانین گمرکی کشور افغانستان، واردات برخی کالاها از طریق حمل هوایی به کابل را ممنوع میداند. پیشنهاد میشود قبل از ارسال کالا توسط کارگو به افغانستان، حتما اشراف کامل به این قوانین پیدا کنید.
۱۰ کشور برتر صادرکننده کالا به افغانستان در سال 2022
یکی از پارامترهای مهم جهت صادرات پایدار، شناخت رقبای خود در بازار هدف است. در این قسمت فهرست 10 کشور برتر صادرکننده به افغانستان براساس آمار مرکز تجارت جهانی (ITC) برای سال 2022 ارائه شده است.
| رتبه | نام کشور | ارزش صادرات (هزاردلار) | سهم در کل واردات افغانستان (٪) |
|---|---|---|---|
| 1 | ایران | 1,645,334 | 21.8 |
| 2 | امارات متحده عربی | 1,224,232 | 16.2 |
| 3 | پاکستان | 988,922 | 13.1 |
| 4 | قزاقستان | 978,893 | 12.9 |
| 5 | چین | 553,083 | 7.3 |
| 6 | ازبکستان | 524,958 | 6.9 |
| 7 | هند | 481,600 | 6.4 |
| 8 | مالزی | 358,196 | 4.7 |
| 9 | ترکیه | 269,530 | 3.6 |
| 10 | بلژیک | 130,165 | 1.7 |
شما میتوانید از دادههای سایت Trade Map استفاده کنید و اطلاعات شرکتهای صادرکننده کالا به افغانستان را استخراج کنید و رقبا را به خوبی بشناسید و تحلیل کنید.
در این مقاله سعی شد تمام اطلاعات کاربردی و ضروری جهت صادرات محصولات ایرانی به افغانستان ارائه شود. امیدواریم بتوانید تجارت پرسودی را از طریق صادرات کالا به افغانستان برای خود رقم بزنید.
